Depolama denetleyicileri (storage controller), disk sürücülerini bir bilgisayara bağlayan bileşenlerdir. IDE, SATA ve SCSI gibi farklı standart ve türlerde depolama denetleyicileri bulunmaktadır. Sanal makinelerde ise sanal depolama denetleyicileri, hem sanal disklerin hem de fiziksel disklerin bu sanal makinelere bağlanmasını sağlar.
VMware ortamlarında, sanal makinelere disk ve CD/DVD sürücüleri eklemek için kullanılabilen farklı türde depolama denetleyicileri mevcuttur. Her depolama denetleyicisi türünün kendine özgü avantajları ve kısıtları vardır. Ancak bu yazıda ağırlıklı olarak SCSI denetleyicilerini ele alacağız.
Ayrıca SCSI denetleyicileri; VMware vSphere sanal makine ayarlarında yer alan diğer depolama denetleyicisi türleriyle karşılaştırılarak, belirli bir senaryo için hangi depolama denetleyicisinin daha uygun olduğunu inceleyeceğiz.
Depolama Denetleyicileri Hakkında Genel Bilgiler
VMware vSphere üzerinde bir sanal makine oluşturulduğunda, yapılandırma sırasında en az bir adet sanal depolama denetleyicisi otomatik olarak eklenir. Sanal disk ile CD/DVD sürücüsü farklı denetleyicilere bağlanacak şekilde ayarlanırsa, sanal makine oluşturulduktan sonra yapılandırmada iki ayrı depolama denetleyicisi yer alabilir. Ayrıca sanal makine oluşturma aşamasında veya sonrasında, ek diskleri bağlamak için yeni depolama denetleyicileri eklemek de mümkündür.
Bir ESXi host üzerinde VMware Host Client, VMware vSphere Client ya da VMware Workstation kullanılarak sanal makine oluşturulduğunda, seçilen misafir işletim sistemine (guest OS) en uygun depolama denetleyicisi otomatik olarak atanır. Bu otomatik seçim, performansı en üst düzeye çıkarmayı hedefler. Bu nedenle, sanal makine oluşturma sihirbazında doğru misafir işletim sisteminin seçilmesi kritik öneme sahiptir.
Depolama Denetleyicileri
VMware vSphere üzerinde bir sanal makine oluşturulduğunda, yapılandırma sırasında en az bir adet sanal depolama denetleyicisi otomatik olarak eklenir. Sanal disk ile CD/DVD sürücüsü farklı denetleyicilere bağlanacak şekilde ayarlanırsa, sanal makine oluşturulduktan sonra yapılandırmada iki ayrı depolama denetleyicisi yer alabilir. Ayrıca sanal makine oluşturma aşamasında veya sonrasında, ek diskleri bağlamak için yeni depolama denetleyicileri eklemek de mümkündür.
Bir ESXi host üzerinde VMware Host Client, VMware vSphere Client ya da VMware Workstation kullanılarak sanal makine oluşturulduğunda, seçilen misafir işletim sistemine (guest OS) en uygun depolama denetleyicisi otomatik olarak atanır. Bu otomatik seçim, performansı en üst düzeye çıkarmayı hedefler. Bu nedenle, sanal makine oluşturma sihirbazında doğru misafir işletim sisteminin seçilmesi kritik öneme sahiptir.
Uygun depolama denetleyicisini seçmenin önemi göz ardı edilemez. Daha yeni denetleyici türleri, eski işletim sistemleri tarafından desteklenmeyebilir. Bu yüzden, seçilen misafir işletim sisteminin kullanılan virtual disk controller ile uyumluluğu mutlaka dikkate alınmalıdır. Bununla birlikte, sanal makinenin donanım uyumluluk seviyesi (VMware hardware version) ve kullanılan aygıt türü (sanal disk veya DVD-ROM) de seçim sürecini doğrudan etkiler. Yeni donanım sürümleri, daha fazla ve daha gelişmiş depolama denetleyicisi desteği sunar.
Önyükleme (boot) diski için kullanılan depolama denetleyicisini değiştirmeden önce, misafir işletim sisteminin (guest OS) bu denetleyici türünü desteklediğinden ve gerekli sürücülerin işletim sistemi içinde kurulu olduğundan emin olunmalıdır. Aksi halde sistem açılmayabilir veya diskler erişilemez hale gelebilir.
Depolama aygıtlarının birden fazla depolama denetleyicisine dağıtılması, tüm disklerin tek bir denetleyiciye bağlanmasına kıyasla giriş/çıkış (I/O) performansını artırabilir. Bu nedenle bir sanal makinede birden fazla SCSI denetleyicisi kullanılıyorsa, en iyi uygulama olarak sanal disklerin bu denetleyiciler arasında dengeli şekilde dağıtılması gerekir.
Yeni bir depolama denetleyicisi eklenmesinin bir diğer nedeni ise, mevcut denetleyicinin desteklediği maksimum disk sayısının aşılmasıdır. Bu noktada, eklenecek denetleyicinin nasıl eklenebildiği önem kazanır. Bazı denetleyici türleri sanal makine çalışır durumdayken (hot-add) eklenebilirken, bazıları için sanal makinenin kapatılması (cold operation) gerekir.
Bir sanal makinede ilk eklenen depolama denetleyicisine varsayılan olarak 0 numarası atanır. İkinci denetleyici eklendiğinde bu numara 1, sonraki denetleyicilerde ise sıralı şekilde devam eder. Aynı mantık, denetleyiciye bağlı disklerin numaralandırılmasında da geçerlidir ve disk numaraları 0’dan başlayarak artar.
Örneğin, sanal makinede tek bir depolama denetleyicisi ve bu denetleyiciye bağlı bir sanal disk varsa, disk (0:0) olarak numaralandırılır. Aynı denetleyiciye ikinci bir disk eklendiğinde numara (0:1) olur. İkinci bir depolama denetleyicisine disk bağlandığında ise bu disk (1:1) şeklinde görünür.
Bağlantı noktasının tam adı, denetleyici türü ile denetleyici ve disk numarasını birlikte ifade eder. Örneğin:
- SCSI (0:0)
- SCSI (1:3)
- SATA (1:7)
- IDE (0:0)
VMware’da Kullanılabilen Depolama Denetleyicileri
VMware ortamlarında sanal makineler için kullanılabilen çeşitli depolama denetleyicisi türleri bulunmaktadır. VMware vSphere sanal makinelerinde desteklenen başlıca depolama denetleyicileri; SCSI, IDE, AHCI tabanlı SATA ve NVM Express (NVMe) olarak sıralanabilir.
SCSI denetleyicileri kendi içinde farklı alt türlere ayrılır. VMware tarafından sunulan SCSI denetleyici seçenekleri şunlardır:
- BusLogic Parallel
- LSI Logic Parallel
- LSI Logic SAS
- VMware Paravirtual SCSI (PVSCSI)
Bir VMware sanal makinesi üzerinde en fazla dört adet SCSI denetleyicisi kullanılabilir. Her bir SCSI denetleyicisine bağlanabilecek aygıt sayısı ise 15 ile sınırlıdır. Bu sınırlamalar, disklerin ve diğer depolama aygıtlarının planlanması sırasında mutlaka dikkate alınmalıdır.
BusLogic Parallel
BusLogic Parallel, VMware vSphere sanal makineleri için emüle edilen ilk SCSI denetleyicilerinden biridir. Eski Windows sürümleri (örneğin Windows 2000) bu denetleyici için gerekli sürücüleri varsayılan olarak içerdiğinden, eski işletim sistemlerinin kurulumu için tercih edilebilir.
Günümüzde BusLogic Parallel legacy (eski nesil) bir denetleyici olarak kabul edilmektedir. Bu denetleyici ile:
- 2 TB üzerindeki sanal diskler desteklenmez
- Sürücü tarafından queue depth değeri 1 ile sınırlıdır, bu da performansı ciddi şekilde düşürür
Daha yüksek disk performansı gerektiren senaryolarda, BusLogic yerine LSI Logic Parallel kullanılması önerilir.
LSI Logic Parallel
LSI Logic Parallel (önceki adıyla LSI Logic SCSI), VMware platformunun ilk sürümlerinden bu yana bulunan bir diğer emüle SCSI denetleyicisidir. Çok sayıda işletim sistemi tarafından varsayılan olarak desteklenir; bunun nedeni, gerekli sürücülerin çoğu işletim sistemine gömülü olarak gelmesidir.
Bu denetleyici:
- 32 queue depth desteği sunar
- Uzun süre boyunca birçok misafir işletim sistemi için varsayılan seçenek olmuştur
Özellikle Windows Server 2003 sanal makinesi oluşturulurken varsayılan olarak seçilir. Bunun nedeni, LSI Logic Parallel’in SCSI-2 komutlarını desteklemesi ve Windows Server 2003’ün bu standarda uyumlu olmasıdır.
LSI Logic SAS
LSI Logic Parallel denetleyicisinin geliştirilmiş hali olan LSI Logic SAS, daha yeni SCSI standartlarını destekler. Windows Server 2008 ve sonrası işletim sistemleriyle birlikte, yeni sanal makineler oluşturulurken varsayılan denetleyici olarak kullanılır.
Bu denetleyici:
- SCSI-3 komut setiyle uyumludur
- Yeni nesil işletim sistemleriyle daha iyi entegrasyon sağlar
- Birçok senaryoda tercih edilen SCSI denetleyicisidir
Uyumluluk: ESXi 4.x ve sonrası
VMware Paravirtual SCSI (PVSCSI)
VMware Paravirtual SCSI, önceki denetleyicilerden farklı olarak sanallaştırma farkındalığına sahip bir denetleyicidir. Emüle edilmiş donanım yerine doğrudan sanal ortama optimize edilmiştir.
Öne çıkan özellikleri:
- Yüksek IOPS ve throughput
- Emüle denetleyicilere kıyasla daha düşük CPU kullanımı
- Gerçek donanım karşılığı yoktur
Bu nedenle özellikle eski işletim sistemleri bu denetleyiciyi varsayılan olarak desteklemez. Kullanılabilmesi için sürücünün manuel olarak kurulması gerekir.
⚠️ Eğer:
- Paravirtual SCSI’ye bağlı disklerde snapshot varsa
- Host üzerinde bellek overcommit edilmişse
beklenen performansın altında sonuçlar alınabilir.
Uyumluluk:
- ESXi 4.x ve sonrası
- Windows Server 2003 ve üzeri
Paravirtual SCSI ile İlgili Önemli Notlar
Bir sanal makinede işletim sistemi kurulu iken depolama denetleyicisini değiştirmek, gerekli sürücü yoksa mevcut disklerin erişilemez hale gelmesine neden olabilir.
Bu yüzden:
- VMware Tools mutlaka kurulmuş olmalıdır (PVSCSI sürücüsü bu paketle gelir)
- Windows kurulumu sırasında sistem diski PVSCSI üzerinde olacaksa, sürücü içeren bir sanal floppy image eklenmeli ve kurulum sırasında sürücü manuel seçilmelidir
PVSCSI eklemek için yaygın kullanılan yöntem:
- LSI Logic gibi yaygın desteklenen bir SCSI denetleyici ile VM’i oluştur
- VMware Tools’u kur
- VM’i kapat
- VMware Paravirtual SCSI denetleyicisini ekle
- Diski bu denetleyiciye taşı veya yeni disk bağla
AHCI SATA
AHCI SATA denetleyicisi, VMware vSphere 5.5 ve Virtual Hardware Version 10 ile birlikte kullanılabilir hale gelmiştir. Yüksek kapasiteli sanal diskler dahil olmak üzere çok sayıda disk bağlanmasına olanak tanır.
Özellikleri:
- Boot disk olarak kullanılabilir
- Performansı, PVSCSI ve LSI Logic’e kıyasla daha düşüktür
- Disk performansına duyarlı uygulamalar için önerilmez
- Genellikle CD/DVD sürücüleri için varsayılan olarak kullanılır
Uyumluluk ve Sınırlar:
- ESXi 5.5+ ve uygun donanım sürümü
- VM başına en fazla 4 SATA denetleyici
- Denetleyici başına 30 aygıt (0–29)
NVMe
NVMe (Non-Volatile Memory Express), SSD tabanlı depolama için tasarlanmış yüksek performanslı bir denetleyicidir. Manyetik olmayan diskler için optimize edilmiş olup, çoklu kuyruk mimarisi sayesinde son derece yüksek performans sunar.
Öne çıkan teknik özellikler:
- Maksimum 65.535 queue
- Maksimum 64.000 queue depth
Gereksinimler:
- VMware vSphere 6.5
- VM Hardware Version 13
- Misafir işletim sisteminin NVMe desteği
Sınırlar:
- VM başına en fazla 4 NVMe denetleyici
- Denetleyici başına 15 disk (0–14)
IDE Depolama Denetleyicileri
IDE, en eski emüle depolama denetleyicisi türlerinden biridir. Bir sanal makineye yalnızca 1 IDE denetleyici eklenebilir.
Sınırlamaları:
- Toplam 4 aygıt (Primary/Secondary – Master/Slave)
- Disk hot-add ve disk genişletme desteklenmez
- Disk yapılandırması için VM kapatılmalıdır
- ATAPI kullanır
Genel Kullanım Pratikleri
VMware vSphere sanal makineleri yapılandırılırken depolama denetleyicisi seçimi, performans ve uyumluluk açısından büyük önem taşır. Doğru denetleyici seçimi, hem sistem kararlılığını hem de disk performansını doğrudan etkiler.
Hangi SCSI denetleyicisini kullanacağından emin değilsen, aşağıdaki öncelik sırasını takip etmenizi öneririm.
- VMware Paravirtual SCSI (PVSCSI) – Misafir işletim sistemi tarafından destekleniyorsa en yüksek performansı sunar
- LSI Logic SAS – Yeni nesil işletim sistemleri için ideal ve yaygın olarak desteklenir
- LSI Logic Parallel – Eski işletim sistemleriyle uyumluluk için tercih edilir
- BusLogic Parallel – Diğer seçenekler çalışmıyorsa son çare olarak kullanılır
Önyükleme (boot) diski için kullanılan depolama denetleyicisini değiştirmeyi planlıyorsan, ilgili denetleyici sürücüsünün işletim sistemi içinde kurulu olması zorunludur. Aksi halde sanal makine açılmayabilir.
- Sanal makine BIOS modunda yapılandırılmışsa, denetleyici değişikliği sırasında VM ayarlarında ve BIOS yapılandırmasında ek düzenlemeler gerekebilir.
- Sanal makine UEFI modunda çalışıyorsa, boot diski için depolama denetleyicisini değiştirmek genellikle daha esnektir ve çoğu durumda ek bir ayar gerektirmez.
